ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ, ΜΕΘΟΔΕΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ
Μαίρη Ζήφου, Μαρία Καλαντζοπούλου, Πασχάλης Σαμαρίνης, Ευαγγελία Χατζηκωνσταντίνου
Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο encounter Athens – κριτικός λόγος και διεκδικήσεις για μια δίκαιη πόλη.
Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί εισήγηση στη συζήτηση με τίτλο «Ποια «κρίση» στο κέντρο της Αθήνας – Κριτικός λόγος και διεκδικήσεις για μια δίκαιη πόλη». Πρόκειται για μια απόπειρα συστηματικής κριτικής στις ποικίλες προτάσεις, παρεμβάσεις κτλ που εξαγγέλλονται τόσο από την κεντρική εξουσία όσο και από άλλους φορείς και αφορούν το κέντρο της Αθήνας. Προτάσεις περισσότερο ή λιγότερο εντυπωσιακές, από την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου ως τις αναπλάσεις σε επιμέρους πλατείες που συμπυκνώνουν σε συμβολικό επίπεδο τη λεγόμενη κρίση του κέντρου όπως η πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα ή η πλατεία Θεάτρου.
Το ιδιαίτερο μοντέλο ανάπτυξης της Πρωτεύουσας – αυτό της αυθαίρετης δόμησης και της αντιπαροχής – οδήγησε αφενός σε μία πολυλειτουργική πόλη με μικρές σχετικά κοινωνικές αντιθέσεις αφετέρου όμως σε μία σειρά από προβλήματα για τα οποία οι Ελληνικές πόλεις είναι διαβόητες: έλλειψη ελεύθερων δημόσιων χώρων, ρύπανση, προβλήματα δημόσιων υποδομών (ιδιαίτερα στάθμευσης και μετακινήσεων) κ.ά. Τα προβλήματα αυτό οδήγησαν στην έξοδο των πιο εύπορων κοινωνικών στρωμάτων προς τα προάστια και στην εγκατάσταση μεταναστών κατά κύματα, γεγονός που σε συνδυασμό με τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη νέα φτώχεια που φέρνει η πολιτική του Μνημονίου, συνιστά την ουσία της λεγόμενης κρίσης του κέντρου. Ενώ σε παλαιότερες δεκαετίες το ζητούμενο του πολεοδομικού σχεδιασμού ήταν η «βελτίωση της ποιότητας ζωής», σήμερα ο κυρίαρχος λόγος δίνει έμφαση στην επιχειρηματικότητα και το διεθνή προσανατολισμό της πόλης.
Στις προτάσεις για το κέντρο της πόλης κυριαρχούν οι «κατά παρέκκλιση» του πολεοδομικού σχεδιασμού παρεμβάσεις (με αποκορύφωμα το fast track), η αποσπασματικότητα, η ιδιωτική πρωτοβουλία , η ρητορική της ασφάλειας και οι αντιφάσεις. Λείπει δραματικά οποιαδήποτε έννοια κοινωνικής πολιτικής που θα μπορούσε να αμβλύνει τις αναπτυσσόμενες χωρικές και κοινωνικές ανισότητες. Ο σχεδιασμός επικεντρώνεται στην προσπάθεια επιχειρηματικής αξιοποίησης του κέντρου προωθώντας ένα διαχωρισμό ανάμεσα σε επιθυμητές και ανεπιθύμητες κοινωνικές ομάδες επιδιώκοντας την προσέλκυση των πρώτων και την εκδίωξη των δεύτερων. Δεν φαίνεται όμως να λαμβάνεται καθόλου υπόψη ούτε οι ανάγκες των σημερινών κατοίκων, ούτε καν η σημερινή συγκυρία. Οι αντιφάσεις πολλές: από το Δήμο Αθηναίων που υποστηρίζει την ανάγκη ενίσχυσης των προνοιακών δομών (π.χ. ξενώνες φιλοξενίας αστέγων, συσσίτια, κέντρα αποτοξίνωσης κ.ο.κ.), και από την άλλη ζητάει την απομάκρυνσή των δομών αυτών από το κέντρο, την πολιτική που επιθυμεί με πρόθεση «εξευγενισμού» να προσελκύσει στο κέντρο «νέα ζευγάρια» αγνοώντας την αυξανόμενη ανεργία των νέων, ως την πρόταση πεζοδρόμησης της Πανεπιστημίου στην κατεύθυνση ενίσχυσης της «βιώσιμης κινητικότητας» την ώρα που προωθείται η διάλυση των δημόσιων συγκοινωνιών.
Η απάντηση από την πλευρά των κοινωνικών διεκδικήσεων βρίσκεται στους αντίποδες: ιεράρχηση των παρεμβάσεων στην κατεύθυνση της κάλυψης των βασικών αναγκών, κοινωνικές πολιτικές και συμμετοχή των κατοίκων. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Σχεδιασμοί για το κέντρο της Αθήνας στη συγκυρία της κρίσης»
Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων 