Από την αντιπαροχή στο real estate στους λαχανόκηπους της Μενεμένης

Έλενα Πατατούκα

Αντικείμενο της εργασίας που παρουσιάζουμε εδώ, αποτελεί η είσοδος μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών στον τομέα της παραγωγής κατοικίας στην Ελλάδα και η μεταλλαγή στο σύστημα γης – οικοδομής που συνεπάγεται αυτή η είσοδος. Ενώ για το παλαιότερο σύστημα που βασίζεται στην αυθαίρετη δόμηση και την αντιπαροχή υπάρχει πλήθος στοιχείων και μελετών, το διαφαινόμενο και υπό διαμόρφωση νέο σύστημα τώρα αρχίζει να μελετάται.

Πρόκειται για μία μελέτη περίπτωσης: το οικιστικό συγκρότημα «Πολιτεία» στη Μενεμένη Θεσσαλονίκης που κατασκευάστηκε από τη ΓΕΚ-Τέρνα. Οι όροι της κατασκευής του συγκροτήματος είναι ενδεικτικοί των νέων όρων συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα όπως διαμορφώνονται στην εποχή μας, με σαφή την τάση εξυπηρέτησης των συμφερόντων του δεύτερου, ανεξάρτητα από το αν η συγκεκριμένη επένδυση ενδεχομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένη. Η εταιρεία αγοράζει το οικόπεδο με ευνοικούς φορολογικούς όρους και κατασκευάζει το συγκρότημα με τους παλαιότερους και ευνοικότερους όρους δόμησης, παρακάμπτοντας τους ισχύοντες. Οι πωλήσεις διαμερισμάτων σε όφελος της εταιρείας διευκολύνονται από τα δάνεια που δίνει το κράτος στους παλιννοστούντες (ρωσοπόντιοι), την ίδια στιγμή που ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας δεν καταφέρνει να υλοποιήσει στεγαστικά προγράμματα σε διπλανό οικόπεδο, ακριβώς λόγω της ύπαρξης των περιοριστικών όρων δόμησης και της αυξημένης εισφοράς σε γη που κατάφερε με την έγκριση του Δήμου να παρακάμψει η εταιρεία. Εικονογραφούνται έτσι οι νέοι όροι συνεργασίας του δημόσιου με τα ιδιωτικά συμφέροντα στην εποχή της κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού.

1. Εισαγωγή

Το παράδειγμα που διερευνάται στην παρούσα εργασία είναι το συγκρότημα κατοικιών “Πολιτεία” στο δήμο Μενεμένης στη δυτική Θεσσαλονίκη, έργο της εταιρείας ΓΕΚ-ΤΕΡΝΑ Α.Ε, που υλοποιήθηκε για την στεγαστική αποκατάσταση των ομογενών παλιννοστούντων της Γεωργίας, η οποία ξεκίνησε το έτος 2000 και προχωρώντας σταδιακά, ολοκληρώθηκε πέντε περίπου χρόνια μετά. Μέσα από την ανάλυση της διαδικασίας παραγωγής του συγκροτήματος “Πολιτεία”, των κινήσεων της εταιρείας, των αντιδράσεων του δήμου και άλλων δημόσιων φορέων, της εμπλοκής χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, των πολιτικών για τους παλιννοστούντες μετανάστες γίνεται αντιληπτή η μεταλλαγή στο σύστημα γης και οικοδομής από το 1995 και μετά και ανάγονται γενικότερα συμπεράσματα. Συνέχεια