Συμπτώματα των καιρών μας – Πανδημία, βιοπολιτική και δημόσιος χώρος

Χαρά Παγούνη

Η ακόλουθη μελέτη αποτέλεσε ερευνητικό θέμα στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, με επιβλέπων τον Σταύρο Σταυρίδη. Παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2021.

Μία από τις δημοφιλέστερες σειρές στο Netflix, το Black Mirror, μία σειρά που φημίζεται για τις ρεαλιστικές και ταυτόχρονα δυστοπικές ιστορίες που δείχνει, άρχισε να εξελίσσεται στην καθημερινή ζωή. Στο επεισόδιο Arkangel της τέταρτης σεζόν, τα παιδιά παρακολουθούνται μέσω μικροτσίπ, απόφαση που παίρνεται από τους ίδιους τους γονείς για την προστασία των παιδιών: προστασία από τραυματικές εμπειρίες που μπορεί να τους προκαλούσαν φόβο, άγχος, στενοχώρια. Η προστασία εδώ παρουσιάζεται σαν μια λύση στο συνεχές άγχος των γονιών αλλά και στους πραγματικούς κινδύνους που ενδεχομένως να αντιμετωπίσουν τα μικρά παιδιά. Στο επεισόδιο, λοιπόν, ολόκληρη η ζωή της μικρής Σάρα παρακολουθείται ανά πάσα στιγμή από την μητέρα της για το δικό της καλό. Καθ’ όλη τη διάρκεια του επεισοδίου ο θεατής αναμετράται με το κατά πόσο η επιλογή της μητέρας είναι προς όφελος της μικρής ή κατά πόσο η παραβίαση της ζωής της τελικά της κάνει περισσότερο κακό παρά καλό. Φέρνοντας την αναλογία στην καθημερινή ζωή της πανδημίας, η προστασία από μία γενική έννοια κινδύνου για τα παιδιά γίνεται συγκεκριμένη: προστασία του κοινωνικού σώματος από τον COVID-19, προστασία της ζωής από την ασθένεια και τον θάνατο. Η τεχνολογία χρησιμοποιείται τώρα, εξασφαλίζοντας την παροχή των δεδομένων και των στοιχείων για αυτήν την προστασία, τροφοδοτώντας με άπειρο όγκο προσωπικών data τις αρμόδιες υπηρεσίες. Ποιος αποφασίζει όμως τι συνιστά προστασία σε αντίθεση με την κατάχρηση;

Η πανδημία ανατάραξε τις ζωές μας. Έκανε ολόκληρο τον παγκόσμιο πληθυσμό να κλειστεί στο σπίτι του, με τη θέληση του, να αποτραβηχτεί από την πόλη. Δεν είναι μόνο ο κίνδυνος ενός ιού, ο οποίος είναι αγνώστου προέλευσης και συνιστά έναν αόρατο κίνδυνο. Ούτε μόνο η ολοένα αυξανόμενη εξάρτηση από την τεχνολογία για δραστηριότητες που μέχρι πρότινος ήταν αδιαμεσολάβητες. Όταν όλες/οι ασφυκτιούν στην -κατά γενική ομολογία- ασφυκτική ζωή που μας έχει επιβληθεί, ένα ερώτημα -και οι σκέψεις που αυτό συνεπάγεται- δανεισμένο από τον Giorgio Agamben, αποτέλεσε αφορμή για αυτή την ερευνητική εργασία: «το ζήτημα είναι να σκεφτούμε την ευκολία με την οποία μία ολόκληρη κοινωνία έχει συναινέσει να νιώθει χτυπημένη από την επιδημία, να αυτό-απομονώνεται στο σπίτι και να αναστέλλει τις κανονικότητες της ζωής της, τις σχέσεις της που αφορούν την εργασία, την φιλία, τον έρωτα ακόμα και τις θρησκευτικές και πολιτικές πεποιθήσεις.» [1]

Η πανδημία, αναλαμβάνοντας τον ρόλο της πύκνωσης και επιτάχυνσης του ιστορικού χρόνου, αποκαλύπτει μία σειρά από μηχανισμούς και τεχνολογίες διακυβέρνησης. Στην εργασία, το ερώτημα προς διερεύνηση αποτελεί το αν η πανδημία θα αποτελέσει ιστορικό σημείο, το οποίο θα διαχωρίσει την προηγούμενη κατάσταση από την επόμενη. Η «επιστροφή στην κανονικότητα» δεν θα είναι ούτε ομαλή, ούτε θα είναι δεδομένο ότι η πορεία αυτής της επιστροφής θα είναι κυκλική. Θα γυρίσουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε; Η συλλογική κοινωνική αντίληψη για τον τρόπο ζωής, με καθοριστικότερο ρόλο να παίζει η αντίληψη του χώρου και της πόλης και η αίσθηση του ενσώματου σχετίζεσθαι, θα επηρεάσει άρδην το μετά, κάτι που μένει μόνο να το ζήσουμε.

Δείτε την εργασία στην πλατφόρμα του ISSUU:


[1] G. Agamben «Σκέψεις πάνω στην επιδημία», μτφρ. Ιρ. Γραμμένου, σφίγγα και άλλες χίμαιρες σε δύσκολους καιρούς, 28 Μαρτίου 2020

Συντάκτης: Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων - ΑΚΕΑ

Συλλογικότητα άνεργων, μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων αρχιτεκτόνων, που δραστηριοποιείται στον ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ και όχι μόνο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s