Εκδήλωση – Συζήτηση: «Airbnb: σωτηρία ή καταστροφή για την πόλη;» – Τετάρτη 27/6, Στέκι Μεταναστών Τσαμαδού 15, Εξάρχεια

airbnb 3Την Τετάρτη 27 Ιουνίου, στις 19:30, η Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων διοργανώνει εκδήλωση-συζήτηση γύρω από τις σύγχρονες μεταλλαγές που εντοπίζονται στην ελληνική πόλη και ιδίως στην Αθήνα, με κεντρικό θέμα αυτό της βραχυχρόνιας μίσθωσης ακινήτων, του airbnb.  

Σας καλούμε λοιπόν στον χώρο του Στεκιού Μεταναστών, Τσαμαδού 15 στα Εξάρχεια στην εκδήλωση μας με τίτλο «Airbnb: σωτηρία ή καταστροφή για την πόλη;».

 

Συνέχεια

Advertisements

Το φαινόμενο gentrification: ερμηνεία και ανάλυση

Άλκηστη Πρέπη

Το παρόν άρθρο επιχειρεί να προσεγγίσει το φαινόμενο του εξευγενισμού –του γνωστού gentrification–, μέσα από την ανάλυση των παραδειγμάτων τριών πόλεων, της Αθήνας, του Παρισιού και της Νέας Υόρκης. Από την ανάλυση αυτή εμφανίζονται τόσο οι ομοιότητες όσο και οι διαφορές στην διαδικασία του εξευγενισμού, ενός φαινομένου που, παρά τα κοινά χαρακτηριστικά που μπορεί να παρουσιάζει στις διάφορες περιοχές, στην κάθε περίπτωση ενσωματώνει και τις ιδιαιτερότητες του κάθε τόπου. Έτσι, ενώ και στα τρία παραδείγματα ο εξευγενισμός δείχνει να προωθεί παρόμοιες νέες χρήσεις που απευθύνονται στα μεσαία και ανώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα, παρατηρούμε διαφορές όσον αφορά στον χρόνο εμφάνισης του φαινομένου, στην έντασή του αλλά, κυρίως, στον βαθμό ολοκλήρωσής του και στον ρόλο που διαδραματίζει σε αυτό το ίδιο το κράτος. Το άρθρο αποτελεί μεταπτυχιακή εργασία στο ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική-Σχεδιασμός του Χώρου, Κατεύθυνση Β΄ Πολεοδομία Χωροταξία, με επιβλέποντες τους Αθ. Αραβαντινό και Μ. Μάρκου, και παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2014. 

386051891_e1fd80dc5b_o

 

Το gentrification βρίσκεται, σήμερα, στο κέντρο πολλών συζητήσεων που έχουν να κάνουν με την ανάπλαση και τις μεταλλαγές των αστικών κέντρων, ως βασικό και εν εξελείξει στοιχείο της παραγωγής του αστικού χώρου. Αποτελεί αμφισβητούμενη έννοια, και, ενώ το μεγαλύτερο κομμάτι της βιβλιογραφίας αναπτύσσει τις αρνητικές επιπτώσεις του, υπάρχει και η άποψη ότι μέσω του gentrification, τα κέντρα πόλεων αναβιώνουν και επανεντάσσονται στο ζωντανό ιστό της πόλης. Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι να αναλυθεί το φαινόμενο με τους ηθικούς όρους του “καλού” και του “κακού”, παρά να μελετηθεί σε βάθος, με αντικειμενικό, επιστημονικό και κριτικό τρόπο. Κι αυτό, διότι η σημασία του στην παραγωγή αστικού χώρου είναι τέτοια, που το κάνει να σχετίζεται άμεσα με όλες τις κλίμακες του χώρου αυτού: από τον κάτοικο, στη γειτονιά, στην πόλη, στις δημοτικές αρχές αλλά ακόμα και στις κυβερνητικές πολιτικές που ακολουθούνται, σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Συνέχεια

Υπερσυντηρητική η αρχιτεκτονική της «επιστροφής στο κέντρο»; Ένα σχόλιο με αφορμή το πρώην κτίριο του Υπ.Παιδείας στη Μητροπόλεως

Protasi Anakainisis se Neoklasiko

Πρόταση μετατροπής του κτιρίου του πρώην Υπουργείου Παιδείας στη Μητροπόλεως σε «νεοκλασικό»(!)

Πρόσφατα ήρθαν στη δημοσιότητα τα σχέδια της Εκκλησίας της Ελλάδος για το μέλλον του κτιρίου του πρώην Υπ. Παιδείας στην οδό Μητροπόλεως (που είναι ιδιοκτησία της). Μετά από δέκα διαγωνισμούς αξιοποίησης, το κτίριο περνάει στη διαχείριση του ξενοδοχειακού ομίλου του Γεράσιμου Φωκά και μετατρέπεται σε ξενοδοχείο. Οι διάφοροι «σωτήρες» του κέντρου της Αθήνας υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό την είδηση. Στον ημερήσιο τύπο είδαμε άρθρα με τίτλους όπως «Η Εκκλησία δίνει ζωή σε κτίριο-φάντασμα του Κέντρου» που έρχονταν να σφραγίσουν το πνεύμα της «μεγάλης επένδυσης».

Οι τελευταίες αυτές εξελίξεις φέρνουν ακόμη μια φορά στο προσκήνιο το ζήτημα του κέντρου της Αθήνας, ενώ οι Αρχιτεκτονικές «λύσεις» για το νέο ξενοδοχείο αναδεικνύουν πόσο δευτερεύουσα είναι κάθε έννοια προστασίας και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς για Κυβέρνηση και Δήμο. Συνέχεια

Δευτέρα 27/5: Εκδήλωση – Συζήτηση με θέμα «το ζήτημα της κατοικίας στις πόλεις της κρίσης»

Afisa ekdilwsi AKEA 6Η Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων (ΑΚΕΑ) συνδιοργανώνει με το Στέκι Μεταναστών, εκδήλωση – συζήτηση με θέμα «το ζήτημα της κατοικίας στις πόλεις της κρίσης». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 27 Μαΐου στο παρκάκι της Τσαμαδού 10 στα Εξάρχεια (δείτε εδώ) στις 7:00μμ και θα εισηγηθούν η Βάσω Καλαμά (αρχιτεκτόνισσα ΕΜΠ, ΜΔΕ Πολεοδομίας Χωροταξίας ΕΜΠ), εκπρόσωπος του Δικτύου Κοινωνικής Αλληλεγγύης Εξαρχείων – Νεάπολης – Μουσείου (ΔΙ.Κ.Α.ΕΞ.) και ο Μάνος Σκούφογλου (αρχιτέκτονας ΕΜΠ, ΜΔΕ Πολεοδομίας Χωροταξίας ΕΜΠ). Θα υπάρξει επίσης παρέμβαση από τις Μαρία Μαντουβάλου και Μαρία Μαυρίδου από την Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ και τον τομέα Πολεοδομίας – Χωροταξίας. Συνέχεια

Η πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου: αντίστροφη ιεράρχηση των προβλημάτων της Αθήνας

1st_prize_Omonoia SquareΚώστας Βουρεκάς

Το παρόν άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «ΠΡΙΝ» και το φύλλο του Σαββάτου 23 Μαρτίου 2013.

Η Πανεπιστημίου αποτελεί πραγματικά τον πυρήνα του συνόλου που θα μπορούσε να περιγραφεί ως κέντρο της Αθήνας με την πιο στενή έννοια του όρου. Πρόκειται για τον άξονα που συνδέει τις πλατείες που στη συνείδηση κατοίκων και επισκεπτών έχουν καταγραφεί ως οι κεντρικότερες της πόλης, τη λαϊκή πλατεία Ομόνοιας και την αστική πλατεία Συντάγματος, παρουσιάζοντας κατά μήκος της όλες τις ενδιάμεσες διαβαθμίσεις. Συνέχεια

Ζητήματα υποβάθμισης – εξευγενισμού στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας: Σχεδιάζοντας στον ιστό Ευριπίδου – Αθηνάς – Πειραιώς

Η διπλωματική εργασία που δημοσιεύουμε εδώ παρουσιάστηκε από τους Μάνο Σκούφογλου και Χριστίνα Πάλλιου στην Αρχιτεκτονική ΕΜΠ τον Ιούλιο του 2008 με επιβλέπουσες τις καθηγήτριες Θεανώ Φωτίου και Μαρία Μαντουβάλου. Το πεδίο της διερεύνησης στην καρδιά του κέντρου της Αθήνας, ορίζεται από το τρίγωνο των οδών Ευριπίδου, Αθηνάς και Πειραιώς. Η συγκεκριμένη περιοχή, ανάμεσα στο Μεταξουργείο και το Ψυρρή, δεν έχει υποστεί κανενός είδους εξευγενισμό, φιλοξενεί πολλούς μετανάστες και θεωρείται «υποβαθμισμένη». Χαρακτηρίζεται από ανομοιογένεια, μικρή αναλογικά χρήση κατοικίας, πολλές (και άτυπες) εμπορικές δραστηριότητες και σημαντικά αστικά κενά: ενώ τα ισόγεια των κτιρίων και ο παρακείμενος δημόσιος χώρος χαρακτηρίζονται από έντονη πυκνότητα χρήσεων, οι όροφοι των κτιρίων έχουν σε κάποιο βαθμό εγκαταλειφθεί.

Σε ό,τι αφορά τη σχεδιαστική πρόταση, στον άξονα που συνδέει τη Βαρβάκειο αγορά με την πλατεία Κουμουνδούρου, επιλέγονται πέντε κενά ή σχεδόν κενά κτίρια στα οποία πραγματοποιούνται εκτεταμένες μετασκευές ενώ εγκαθίστανται νέες χρήσεις. Παράλληλα σχεδιάζεται η σύνδεσή τους που σημαίνεται με φυτεύσεις και στοιχεία αστικού εξοπλισμού. Το αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο είναι απλό (μεταλλικά πλέγματα, στήλες από επιμήκη παράθυρα, χρωματιστά στοιχεία εισόδου) και λαμβάνεται ιδιαίτερη φροντίδα ώστε ο σχεδιασμός να απευθύνεται στους σημερινούς κάτοικους και επισκέπτες της περιοχής, μετανάστες και ντόπιους, και όχι σε άλλες, οικονιμικά ανώτερες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες θα εποικίσουν την περιοχή, όπως αντιλαμβάνεται συνήθως ο κυρίαρχος λόγος την «αναβάθμιση». Πρόκειται για μία πρόταση που επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις τάσεις ερήμωσης του κέντρου και τον κοινωνικό αποκλεισμό, χωρίς να καταφεύγει στην κοινωνική ισοπέδωση του εξευγενισμού. Συνέχεια

Η κρίση κατοικίας στο κέντρο της Αθήνας

Βάσω Καλαμά

Μία από τις πιο τραγικές συνέπειες της πολιτικής της κυβέρνησης, της Ευρωπαϊκής ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου είναι το απολύτως ορατό πλέον κοινωνικό φαινόμενο των αστέγων. Άνθρωποι που έχασαν την ιδιοκτησία τους λόγω δανείων ή άλλων οφειλών, νέοι άνεργοι που δεν μπορούν να συντηρήσουν μια κατοικία και έχουν απομακρυνθεί από την οικογένεια τους και άτομα που έχασαν την δουλειά τους λίγο πριν συνταξιοδοτηθούν και αδυνατούν να επαναπροσληφθούν σε μια νέα εργασία λόγω της ηλικίας τους, αποτελούν μία νέα κατηγορία αστέγων, δημιούργημα της κρίσης, που έρχονται να προστεθούν στην παλαιότερη κατηγορία που αποτελούνταν κυρίως από μετανάστες και τοξικοεξαρτημένους.  

Το πρόβλημα εμφανίζει χωρικά τη μεγαλύτερη οξύτητα στο κέντρο της Αθήνας, ένα κέντρο που διαμορφώθηκε από την πύκνωση την εποχή της αντιπαροχής, την εγκατάλειψη από τα υψηλότερα οικονομικά στρώματα την περίοδο της προαστιοποίησης και την νέα πύκνωση από την εγκατάσταση μεταναστών. Η κοινωνική πόλωση που προκύπτει αντιμετωπίζεται από τον κυρίαρχο λόγο με τη ρητορεία περί «γκέτο» και «άβατου». Συνεπώς οι προτάσεις για την κατοικία στο κέντρο της πόλης (π.χ. στις περιοχές του Μεταξουργείου, του Κεραμεικού και του Γερανίου) ρητά αναφέρονται σε νέα στρώματα πληθυσμού που το κέντρο θα προσελκύσει και όχι στους υπάρχοντες κατοίκους του και στα προβλήματά τους, εντείνοντας έτσι τα φαινόμενα υποβάθμισης.

Μεγάλο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο αυτή η νέα κατηγορία άστεγων δημιουργείται σε μία χώρα που επιχείρησε να λύσει το ζήτημα της κατοικίας μέσω της αγοράς και της δραστηριοποίησης της μικρής επιχείρησης (αυτοστέγαση – αντιπαροχή). Η μία πλευρά του νομίσματος αυτών των διαδικασιών είναι το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης και το μεγάλο κτιριακό απόθεμα, ενώ η άλλη πλευρά είναι η απουσία οποιασδήποτε πρόνοιας για τους ενοικιαστές και όσους δυσκολεύονται να αποπληρώσουν το στεγαστικό τους δάνειο λόγω της κρίσης. Αυτή η δεύτερη πλευρά θα αποδειχθεί καθοριστική, καθώς η ραγδαία αύξηση των τιμών της κατοικίας στην εποχή της ΟΝΕ, σε συνδυασμό με την παραδοσιακά ανύπαρκτη πολιτική κοινωνικής κατοικίας, είχε σαν αποτέλεσμα την εξάρτηση του δικαιώματος στην κατοικία σε πολύ μεγάλο βαθμό από το τραπεζικό σύστημα. Επιπλέον, η  πολιτική της υπερφορολόγησης της ακίνητης περιουσίας εκ μέρους της τρόικας, αναμένεται να στρέψει πολύ κόσμο από την ιδιοκατοίκηση στην ενοικίαση. Ο αριθμός όσων δεν είναι πλέον σε θέση να πληρώνουν το ενοίκιο τους ή τη δόση του στεγαστικού τους δανείου και τη θέρμανση και το ρεύμα της κατοικίας τους αυξάνεται συνεχώς. Οι εξελίξεις αυτές οδηγούν ένα μέρος του πληθυσμού σε απώλεια στέγης, και όταν δεν υπάρχει η δυνατότητα φιλοξενίας σε σπίτια φίλων ή συγγενών στο φαινόμενο των άστεγων που ήδη υπολογίζονται σε 20.000 περίπου άτομα στην Ελλάδα.  

Στεγαστικές πολιτικές και τρόποι πρόσβασης στην κατοικία

Στην Ελλάδα το σύστημα παραγωγής κατοικίας καθόρισε και σε πολύ μεγάλο βαθμό τις κρατικές στεγαστικές πολιτικές.  Στον οικοδομικό τομέα, που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη τη μεταπολεμική περίοδο, επικράτησε ένα εξαιρετικά ιδιόμορφο σύστημα παραγωγής κατοικίας. Η ιδιόμορφη σύμπραξη της γης μέσω του συστήματος της αντιπαροχής, η απουσία μεγάλων εταιριών και η μικρή ιδιοκτησία αστικής γης, εμπόδισαν τη διείσδυση μεγάλου κεφαλαίου στον τομέα της οικοδομικής δραστηριότητας. Δεδομένου αυτού, διασφαλίστηκε πρόσβαση στην κατοικία για ευρύτατα κοινωνικά στρώματα με σχετικά χαμηλό κόστος. Μια ακόμη συνιστώσα που συνέβαλε στην κάλυψη των μεταπολεμικών στεγαστικών αναγκών αποτελούν οι αυτόνομες πρακτικές στέγασης κοινωνικών στρωμάτων που δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση μέσω της αγοράς έτοιμων κατοικιών. Συνέχεια

Σχεδιασμοί για το κέντρο της Αθήνας στη συγκυρία της κρίσης

ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ, ΜΕΘΟΔΕΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Μαίρη Ζήφου, Μαρία Καλαντζοπούλου, Πασχάλης Σαμαρίνης, Ευαγγελία Χατζηκωνσταντίνου

Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο encounter Athens – κριτικός λόγος και διεκδικήσεις για μια δίκαιη πόλη.

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί εισήγηση στη συζήτηση με τίτλο «Ποια «κρίση» στο κέντρο της Αθήνας – Κριτικός λόγος και διεκδικήσεις για μια δίκαιη πόλη». Πρόκειται για μια απόπειρα συστηματικής κριτικής στις ποικίλες προτάσεις, παρεμβάσεις κτλ που εξαγγέλλονται τόσο από την κεντρική εξουσία όσο και από άλλους φορείς και αφορούν το κέντρο της Αθήνας. Προτάσεις περισσότερο ή λιγότερο εντυπωσιακές, από την πεζοδρόμηση της Πανεπιστημίου ως τις αναπλάσεις σε επιμέρους πλατείες που συμπυκνώνουν σε συμβολικό επίπεδο τη λεγόμενη κρίση του κέντρου όπως η πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα ή η πλατεία Θεάτρου.

Το ιδιαίτερο μοντέλο ανάπτυξης της Πρωτεύουσας – αυτό της αυθαίρετης δόμησης και της αντιπαροχής – οδήγησε αφενός σε μία πολυλειτουργική πόλη με μικρές σχετικά κοινωνικές αντιθέσεις αφετέρου όμως σε μία σειρά από προβλήματα για τα οποία οι Ελληνικές πόλεις είναι διαβόητες: έλλειψη ελεύθερων δημόσιων χώρων, ρύπανση, προβλήματα δημόσιων υποδομών (ιδιαίτερα στάθμευσης και μετακινήσεων) κ.ά. Τα προβλήματα αυτό οδήγησαν στην έξοδο των πιο εύπορων κοινωνικών στρωμάτων προς τα προάστια και στην εγκατάσταση μεταναστών κατά κύματα, γεγονός που σε συνδυασμό με τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη νέα φτώχεια που φέρνει η πολιτική του Μνημονίου, συνιστά την ουσία της λεγόμενης κρίσης του κέντρου. Ενώ σε παλαιότερες δεκαετίες το ζητούμενο του πολεοδομικού σχεδιασμού ήταν η «βελτίωση της ποιότητας ζωής», σήμερα ο κυρίαρχος λόγος δίνει έμφαση στην επιχειρηματικότητα και το διεθνή προσανατολισμό της πόλης. 

Στις προτάσεις για το κέντρο της πόλης κυριαρχούν οι «κατά παρέκκλιση» του πολεοδομικού σχεδιασμού παρεμβάσεις (με αποκορύφωμα το fast track), η αποσπασματικότητα, η ιδιωτική πρωτοβουλία , η ρητορική της ασφάλειας και οι αντιφάσεις. Λείπει δραματικά οποιαδήποτε έννοια κοινωνικής πολιτικής που θα μπορούσε να αμβλύνει τις αναπτυσσόμενες χωρικές και κοινωνικές ανισότητες. Ο σχεδιασμός επικεντρώνεται στην προσπάθεια επιχειρηματικής αξιοποίησης του κέντρου προωθώντας ένα διαχωρισμό ανάμεσα σε επιθυμητές και ανεπιθύμητες κοινωνικές ομάδες επιδιώκοντας την προσέλκυση των πρώτων και την εκδίωξη των δεύτερων. Δεν φαίνεται όμως να λαμβάνεται καθόλου υπόψη ούτε οι ανάγκες των σημερινών κατοίκων, ούτε καν η σημερινή συγκυρία. Οι αντιφάσεις πολλές: από το Δήμο Αθηναίων που υποστηρίζει την ανάγκη ενίσχυσης των προνοιακών δομών (π.χ. ξενώνες φιλοξενίας αστέγων, συσσίτια, κέντρα αποτοξίνωσης κ.ο.κ.), και από την άλλη ζητάει την απομάκρυνσή των δομών αυτών από το κέντρο, την πολιτική που επιθυμεί με πρόθεση «εξευγενισμού» να προσελκύσει στο κέντρο «νέα ζευγάρια» αγνοώντας την αυξανόμενη ανεργία των νέων, ως την πρόταση πεζοδρόμησης της Πανεπιστημίου στην κατεύθυνση ενίσχυσης της «βιώσιμης κινητικότητας» την ώρα που προωθείται η διάλυση των δημόσιων συγκοινωνιών.

Η απάντηση από την πλευρά των κοινωνικών διεκδικήσεων βρίσκεται στους αντίποδες: ιεράρχηση των παρεμβάσεων στην κατεύθυνση της κάλυψης των βασικών αναγκών, κοινωνικές πολιτικές και συμμετοχή των κατοίκων. Συνέχεια

Δημόσια Συζήτηση τη Δευτέρα 16/5 στις 5:30μμ στο ΕΜΠ με θέμα: Ποιά «κρίση» στο κέντρο της Αθήνας; – Κριτικός λόγος και διεκδικήσεις για μία δίκαιη πόλη

Δείτε περισσότερα στο ιστολόγιο encounter Athens – κριτικός λόγος και διεκδικήσεις για μια δίκαιη πόλη. Διαβάστε εδώ την εισήγηση «κατοικία στο κέντρο: πώς και για ποιους;» ή κατεβάστε την σε μορφή .pdf εδώ.

Σήμερα η κυρίαρχη προσέγγιση για το κέντρο της Αθήνας, αντί να περιγράφει τις πραγματικές συνθήκες και τα αίτια που τις δημιουργούν, κατασκευάζει μία υπεραπλουστευμένη εικόνα για την πόλη και στοχοποιεί συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Ταυτόχρονα, ως απάντηση στα ακραία κοινωνικά φαινόμενα που εκδηλώνονται, προωθούνται από τις αρχές αστικές αναπλάσεις και νέα μέτρα επιτήρησης τα οποία συναρθρώνονται με νέου τύπου επενδυτικές πρωτοβουλίες στην περιοχή του κέντρου. Επιχειρώντας να διαμορφώσουμε μία “άλλη” προσέγγιση για το κέντρο της Αθήνας, καλούμε σε ανοιχτή συζήτηση τη Δευτέρα 16 Μαΐου 2011, στις 17:30. Στη συζήτηση θα παρέμβουν κοινωνικές οργανώσεις και κινήσεις πολιτών.

Ακολουθεί το πρόγραμμα των εισηγητικών παρουσιάσεων: Συνέχεια