«Μεγάλος Περίπατος», εξευγενισμός και τουριστικοποίηση του κέντρου της Αθήνας

Η συνάντηση του Δ.Σ. του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ με τον δήμαρχο Κ. Μπακογιάννη

Μάνος Σκούφογλου, αρχιτέκτονας-πολεοδόμος, μέλος του Δ.Σ. του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ με την Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων

Στο ακόλουθο άρθρο γίνεται μια ενημέρωση για τα όσα ειπώθηκαν στη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ της 26ης Μαΐου. Αυτή είχε θέμα τις αλλαγές που προωθούνται στο κέντρο της Αθήνας και διενεργήθηκε με την παρουσία του δημάρχου Κώστα Μπακογιάννη. Όπως φαίνεται και στο κείμενο, η συζήτηση που έγινε είναι ενδεικτική της στάσης της δημοτικής αρχής και των στοχεύσεών της.

Την Τρίτη 26 Μαΐου το Δ.Σ. του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ συνεδρίασε διαδικτυακά παρουσία του Δημάρχου Αθηναίων Κώστα Μπακογιάννη. Αρχικά, ο Κώστας Μπακογιάννης έκανε μια σύντομη παρουσίαση του έργου του «Μεγάλου Περιπάτου» στο κέντρο της Αθήνας, που πρόκειται να περιλάβει την πεζοδρόμηση δρόμων (Αθηνάς, Ερμού, Μητροπόλεως, Ηρώδου Αττικού, Βασιλίσσης Όλγας), τη διαπλάτυνση πεζοδρομίων σε άλλους (Πανεπιστημίου, Φιλελλήνων), τον ποδηλατόδρομο της Πανεπιστημίου και την πύκνωση των γραμμών λεωφορείων, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα εξαγγελίες.

Συνεχίστε την ανάγνωση του ««Μεγάλος Περίπατος», εξευγενισμός και τουριστικοποίηση του κέντρου της Αθήνας»

Οι δημόσιοι χώροι εκφράζουν τη συλλογική ουτοπία

συνέντευξη του Γιώρου Παπαγκίκα, αρχιτέκτονα, ΥΔ της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και μέλος της Αριστερής Κίνησης Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων στον Κυριακο Νασόπουλο και την εφημερίδα ΠΡΙΝ

Την περασμένη Πέμπτη «άνοιξε» η νέα πλατεία Ομονοίας. Έχεις αρθρογραφήσει σχετικά με τη συγκεκριμένη ανάπλαση. Πόσο επαναλαμβανόμενο μπορεί να αποδειχτεί αυτό το μοντέλο;

Η διαδικασία fast track με εντυπωσιακή παράκαμψη κάθε νομιμότητας, η ανυπαρξία δημοσιοποιημένης μελέτης αλλά και η προβληματική αρχιτεκτονική μορφή, την οποία μοιάζει σχεδόν αδύνατο να υπερασπιστεί οποιοσδήποτε αρχιτέκτονας, φαίνονταν να καθιστούν την περίπτωση της ανάπλασης της Ομόνοιας δύσκολα επαναλήψιμη. Δυστυχώς όμως αυτό μοιάζει να διαψεύδεται από τα νέα project της δημαρχίας Μπακογιάννη, όπου τα προαναφερθέντα προβληματικά σημεία επανέρχονται.

Συνεχίστε την ανάγνωση του «Οι δημόσιοι χώροι εκφράζουν τη συλλογική ουτοπία»

Σε υπεράσπιση της πλατείας (και ειδικά του Αϊ Γιάννη)

γράφει ο Θάνος Ανδρίτσος, αρχιτέκτονας – πολεοδόμος,  πρώην Δημοτικός Σύμβουλος Αγίας Παρασκευής με το «Φυσάει Κόντρα», μέλος του ΔΣ του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ με την Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων

Το παρόν άρθρο αποτελεί μια εκτενέστερη εκδοχή του κειμένου με τίτλο « Τι κρύβεται πίσω από τα σχέδια «ανάπλασης» που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών στις 16 Μαΐου 2020.

Τις προηγούμενες βδομάδες ακούστηκαν πολλά για την Αγία Παρασκευή και την πλατεία του Αϊ Γιάννη (γνωστή και ως πάνω πλατεία). Για λόγους συντομίας, αυτό το κείμενο δεν θα σταθεί στο κάλεσμα των ΜΑΤ και τα γεγονότα που ακολούθησαν, ούτε στην πρωτοφανή στοχοποίηση της δημοτικής παράταξης του Φυσάει Κόντρα, της εκπροσώπου του Μελίνας Αλεφαντή, και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ (για την οποία, η ίδια μίλησε εκτενώς σε συνέντευξή της στη LIFO). Το κείμενο αυτό θέλει να υπερασπιστεί την πλατεία, γενικώς, και την πλατεία του Αϊ Γιάννη ειδικώς. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Σε υπεράσπιση της πλατείας (και ειδικά του Αϊ Γιάννη)»

Δημόσιοι χώροι στην εποχή της πανδημίας: από την απαγόρευση στην υπεράσπιση

Ροδούλα Κουμπάκη, Ξανθιππη-Μυρτώ Μακρη, Αλέξανδρος Μπιζέλης, Χρήστος Θεοδωρίδης

Αναδημοσιεύουμε εδώ το ενδιαφέρον συλλογικό κείμενο φοιτητριών και φοιτητών από το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Πολεοδομία-Χωροταξία» της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ. Δείτε περισσότερα στη σελίδα «Για την υπεράσπιση του δημόσιου χώρου» στο facebook.

Από τη στιγμή που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε τον ιό του Covid-19 ως πανδημία, κυβερνητικοί εκπρόσωποι – media – συστημικοί διανοούμενοι μας διατρανώνουν ξανά και ξανά ότι, «ζούμε πρωτόγνωρες καταστάσεις» (αφήνοντάς μας να ελπίζουμε ότι θα είναι για μικρό διάστημα), αλλά και, πιο χαμηλόφωνα, ότι «τίποτα δεν θα είναι το ίδιο με πριν». Φαίνεται ότι την ώρα που υπάρχει η πραγματική απειλή της πανδημίας για την κοινωνική βάση, οι κυρίαρχες τάξεις και οι κυβερνήσεις τους προσπαθούν μεν να διαχειριστούν την εξάπλωση του ιού στο σήμερα, αλλά με τρόπους και πολιτικές διαχείρισης που κοιτάνε κυρίως στο αύριο, στη διαιώνιση και επέκταση των σχέσεων εκμετάλλευσης και πειθάρχησης. Η εργασιακή επισφάλεια και τα ξεχειλωμένα ωράρια (με ή χωρίς τηλεργασία), η ηλεκτρονική παρακολούθηση και η αστυνομική καταστολή, οι περικοπές των δικαιωμάτων των φυλακισμένων και ο εγκλεισμός των μεταναστών – προσφύγων μέσα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, η μετατροπή μιας σειράς υπηρεσιών και δραστηριοτήτων (που διεξάγονταν με φυσική αλληλεπίδραση) σε ψηφιακές – διαδικτυακές, είναι οι συνιστώσες της προϋπάρχουσας πολιτικής, που με το άλλοθι της πανδημίας επιταχύνεται, με τις κοινωνικές αντιστάσεις σε βαριά ασθένεια… Συνεχίστε την ανάγνωση του «Δημόσιοι χώροι στην εποχή της πανδημίας: από την απαγόρευση στην υπεράσπιση»

Ανάπλαση της χερσαίας και παράκτιας ζώνης και αισθητική αναβάθμιση όψεων κτιρίων στο παραλιακό μέτωπο Νεάπολης Λακωνίας

exofylloΗ μελέτη που παρουσιάζεται εδώ απέσπασε διάκριση (εξαγορά) σε πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών που προκήρυξε το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Μονεμβασίας. Πρόκειται για μία παρέμβαση στην κλίμακα του αστικού σχεδιασμού με βασικό στόχο την απελευθέρωση του δημόσιου χώρου και του αιγιαλού από τα σταθμευμένα αυτοκίνητα, τα τραπεζοκαθίσματα και τις καταπατήσεις. Οι βασικές λειτουργίες κίνησης και στάθμευσης ρυθμίζονται με προτεραιότητα στον πεζό και ο δημόσιος χώρος βελτιώνεται μέσω του σχεδιασμού και της προσθήκης χρήσεων που προκύπτουν από τα αιτήματα των κατοίκων και των φορέων της πόλης.

Η ομάδα μελέτης αποτελείται από τις αρχιτεκτόνισσες: Ελένη Βαφειάδου, Αναστασία Δεληκάρη, Βενετία Δεληκάρη, Μυρσίνη Καμπάκου, Θάλεια Τρακάκη και Χριστίνα Γιαννουλάκη.

Γενικά

Στόχος της παρούσας μελέτης είναι η αναβάθμιση της περιοχής της Νεάπολης Βοιών. Η κομβική γεωγραφική της θέση θεωρούμε ότι θα μπορούσε να προσελκύσει πλήθος επισκεπτών που θέλουν να σχηματίσουν μια εικόνα για την ευρύτερη περιοχή, αλλά και να δουν την όμορφη πόλη με τα παραδοσιακά σπίτια. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη διαμόρφωση ενός μετώπου, με χρήσεις και λειτουργίες που λείπουν σήμερα από την περιοχή, και την αποκατάσταση του παλιού τμήματος της πόλης, θα ήταν ικανό να φέρει τη Νεάπολη στο κέντρο ενός ταξιδιού για να γνωρίσει κανείς πολλές αξιόλογες γύρω περιοχές, όπως τη Μονεμβασιά, τα Κύθηρα, την Ελαφόνησο και τις κοντινές διαδρομές στο Σπήλαιο της Καστανιάς, τις παραλίες, το απολιθωμένο δάσος, τα μοναστήρια του Κάβο Μαλέα και τις υπόλοιπες ενδιαφέρουσες τοποθεσίες. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Ανάπλαση της χερσαίας και παράκτιας ζώνης και αισθητική αναβάθμιση όψεων κτιρίων στο παραλιακό μέτωπο Νεάπολης Λακωνίας»

Από την πολυκατοικία στο τετράγωνο: Ένα μοντέλο επαναδιαπραγμάτευσης του δημόσιου και του ιδιωτικού

exofylloΜάνος Αργύρης – Θάνος Μακρυνικόλας

Στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας που παρουσιάζουμε εδώ, προτείνεται μία τυπολογία παρεμβάσεων στο τυπικό οικοδομικό τετράγωνο της ελληνικής πόλης, με μελέτη περίπτωσης ένα πραγματικό οικοδομικό τετράγωνο στο Παγκράτι. Η διαμόρφωση των προτάσεων προκύπτει από μια πλούσια διερεύνηση των σχέσεων του δημόσιου, του κοινόχρηστου και του ιδιωτικού στην κατοικία, στη γειτονιά και στο σύνολο του αστικού χώρου, που λαμβάνει χώρα τόσο διαχρονικά όσο και στη συγχρονία. Τα πορίσματα αυτής της διερεύνησης τελικά εξειδικεύονται στους χώρους της πολυκατοικίας, όπως αυτή εξελίσεται ακολουθώντας τις κατευθύνσεις των διαφορετικών οικοδομικών κανονισμών που διαμορφώνουν την ελληνική πόλη μέχρι σήμερα. Διαπιστώνεται ότι λόγω της προσπάθειας να χρησιμοποιηθεί κάθε ωφέλιμο τετραγωνικό που μπορεί να παρέχουν οι οικοδομικοί κανονισμοί για να αυξηθεί το μέγεθος του προς πώληση διαμερίσματος, οι κοινόχρηστοι χώροι μικραίνουν στο ελάχιστο και συχνά γίνονται δυσλειτουργικοί, λ.χ. οι φωταγωγοί αποκτούν τις ελάχιστες διαστάσεις, τα μπαλκόνια συχνά καταλήγουν να έχουν κυρίαρχα αποθηκευτικό ρόλο, τα δώματα παραμένουν χώροι σχεδόν χωρίς καμία χρήση, οι ακάλυπτοι σχηματίζουν ασυνεχείς και διασπασμένους χώρους, ανενεργούς, τις περισσότερες φορές αφύτευτους και χωρίς καμία χρήση, δημιουργημένους μόνο επειδή ο νόμος υποχρεώνει την ύπαρξή τους. Οι νομικές προβλέψεις για ενεργό και ενοποιημένο τετράγωνο ουσιαστικά δεν εφαρμόστηκαν ποτέ.

Οι σχεδιαστικές προτάσεις στις οποίες καταλήγει η εργασία πιθανότατα προϋποθέτουν διαφορετικές κοινωνικές, οικονομικές και ιδιοκτησιακές σχέσεις από αυτές που επικρατούν σήμερα. Παρόλα αυτά αποτελούν ένα χρήσιμο υπόδειγμα του πως θα μπορούσε να μετασχηματιστεί η πλειοψηφία του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος με την εισαγωγή συγκεκριμένων ένθετων χώρων και χρήσεων, στην κατεύθυνση αύξησης του κοινόχρηστου χώρου και των συλλογικών δραστηριοτήτων, αν οι παραπάνω σχέσεις το επιτρέψουν.

Η παρούσα διπλωματική εργασία παρουσιάστηκε στην Αρχιτεκτονική Ε.Μ.Π. τον Φλεβάρη του 2014, με επιβλέποντες τους Σ.Σταυρίδη και Δ.Παπαλεξόπουλο και σύμβουλο τον Π.Βασιλάτο Συνεχίστε την ανάγνωση του «Από την πολυκατοικία στο τετράγωνο: Ένα μοντέλο επαναδιαπραγμάτευσης του δημόσιου και του ιδιωτικού»

Στην άκρη του κέντρου: Πρόγραμμα ανάπλασης στις γειτονιές της Ξηροκρήνης

Ντόρη Λούκρη – Σοφία Περπινιά

0Η παρούσα διπλωματική εργασία αποτελεί ολοκληρωμένη παρέμβαση σε πολεοδομική κλίμακα στην περιοχή της Ξηροκρήνης, στο δυτικό άκρο του κέντρου της Θεσσαλονίκης. Ενώ η περιοχή θεωρείται διαχρονικά «υποβαθμισμένη» λόγω της χαμηλής ποιότητας της κατοικίας και της ιδιότυπης απομόνωσής της από τον αστικό ιστό της πόλης, η προγραμματιζόμενη εγκατάσταση δύο σταθμών του μετρό της Θεσσαλονίκης αναμένεται να αλλάξει το σκηνικό. Εν αναμονή αυτών των αλλαγών, επιχειρείται εδώ μία συνολική παρέμβαση η οποία θα σέβεται τις γενεαλογίες ανάπτυξης της περιοχής και θα αναφέρεται στους κατοίκους της, σε αντίθεση με λογικές εξευγενισμού, εξωραϊσμού και σημειακών παρεμβάσεων. Με εργαλείο την αναλυτική τυπολογική ανάγνωση της περιοχής, δίνεται έμφαση στη βιώσιμη κινητικότητα, στο δημόσιο χώρο και στους κοινόχρηστους και ακάλυπτους χώρους και στη σχέση όλων των προαναφερθέντων με την κατοικία. Η διπλωματική παρουσιάστηκε στην Αρχιτεκτονική ΑΠΘ τον Φεβρουάριο του 2013, με επιβλέπουσα καθηγήτρια την Χ.Χριστοδούλου.

O αρχιτεκτονικός σχεδιασμός … στην κρίση / η «κρίση» του σχεδιασμού

Η πόλη, ως «ζωντανός» οργανισμός, αποτελεί πεδίο διαρκώς μετασχηματιζόμενο σε συνάρτηση με τη μεταβαλλόμενη κοινωνική ζωή. Αναδεικνύεται σε τόπο διαφιλονικούμενο μεταξύ των στρατηγικών αναδιάρθρωσης και κερδοφορίας του κεφαλαίου και των πολιτικών που επιβάλλει, αλλά και των κινημάτων αντίστασης και διεκδίκησης των «από κάτω». Εν μέσω μιας πρωτόγνωρης σε ένταση και επιπτώσεις οικονομικής κρίσης, οι διαδικασίες παραγωγής και ρύθμισης του χώρου, αλλά και οι πρακτικές του σχεδιασμού του αστικού χώρου αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα και πολυπλοκότητα μετέχοντας ενεργά στην κατεύθυνση της υπέρβασης της κρίσης υπέρ των κυρίαρχων τάξεων. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Στην άκρη του κέντρου: Πρόγραμμα ανάπλασης στις γειτονιές της Ξηροκρήνης»

Δημοτική αγορά και δημοτικός χώρος στάθμευσης στη Λάρνακα

Η μελέτη που παρουσιάζεται εδώ απέσπασε διάκριση (εύφημος μνεία) σε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που προκήρυξε ο Δήμος Λάρνακας (Κύπρος) το 2011. Ο διαγωνισμός αφορά το σχεδιασμό του κτιρίου της Δημοτικής Αγοράς και ενός κτιρίου για τη στάθμευση των αυτοκινήτων αλλά και τον περιβάλλοντα δημόσιο χώρο. Στην παρούσα μελέτη προτεραιότητα δίνεται στον σχεδιασμό και τη λειτουργία του δημόσιου χώρου. Το κτίριο της Δημοτικής Αγοράς ακολουθεί την τυπολογία της παραδοσιακής σκεπαστής αγορά (παζάρι) και όχι του εμπορικού κέντρου (mall) επιτρέπει κατά τη διάρκεια της ημέρας τις διαμπερείς κινήσεις των πεζών και επιδιώκεται «να ακολουθεί τους ρυθμούς της πόλης». Το κτίριο της στάθμευσης των οχημάτων, το οποίο με τον όγκο που επιβάλλουν οι προδιαγραφές του αποκτά ανταγωνιστική σχέση με τα παραδοσιακά μνημεία της περιοχής, σχεδιάζεται σε πλήρη μορφολογική διαφοροποίηση από αυτά. Στο σύνολο της μελέτης εφαρμόζονται οι αρχές της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής.

Η ομάδα μελέτης αποτελείται από τους: Λάμπρο Αντάρα, Θωμά Βουρνάζο, Ελευθερία Ζωγράφου, Σοφία Μαυρογιαννάκη, Ευγένιο Μπαλάση, Κατερίνα Μπούτουρα, Ντίνα Σιδηροπούλου και Σάββα Τσελεπίδη. Σύμβουλος στατικών είναι ο Κωστής Χατζόπουλος και σύμβουλος βιοκλιματικών ο Σταύρος Αποστόλου. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Δημοτική αγορά και δημοτικός χώρος στάθμευσης στη Λάρνακα»

Σάββατο 20 Οκτώβρη: Λατινική Αμερική – αρχιτεκτονική, πόλη και κοινωνικά κινήματα

Η Αριστερή Κίνηση Εργαζόμενων Αρχιτεκτόνων καλεί σε εκδήλωση – συζήτηση που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 20 Οκτώβρη, στις 7:00μμ, στα γραφεία του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, Βρυσακίου και Κλάδου (χάρτης με την ακριβή τοποθεσία ανοίγει εδώ). Ο τίτλος της εκδήλωσης είναι «Λατινική Αμερική – αρχιτεκτονική, πόλη και κοινωνικά κινήματα» και θα εισηγηθούν οι παρακάτω: Συνεχίστε την ανάγνωση του «Σάββατο 20 Οκτώβρη: Λατινική Αμερική – αρχιτεκτονική, πόλη και κοινωνικά κινήματα»

Ανάπλαση – ανάδειξη της Βαλκανικής πλατείας στο Δήμο Νεάπολης-Συκεών Θεσσαλονίκης

Η μελέτη που παρουσιάζεται εδώ απέσπασε διάκριση (δεύτερη εξαγορά) στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών για την ανάπλαση – ανάδειξη της «Βαλκανικής Πλατείας» του Δήμου Νεάπολης- Συκεών. Το ζητούμενο ήταν η εκπόνηση συνολικών προτάσεων για ένα δημόσιο χώρο που να ικανοποιεί τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής αλλά και των πολιτιστικών εκδηλώσεων της «Βαλκανικής Πλατείας.» Η πρόταση επιχειρεί μια πολυεπίπεδη επίλυση των σύνθετων προδιαγραφών του διαγωνισμού.

Η ομάδα μελέτης αποτελείται από τους:

Αρχιτεκτονική μελέτη: Ανδρίτσος Θάνος, Πούλιος Δημήτρης, Τσάδαρη Σοφία

Πολεοδομική μελέτη: Τσάδαρη Σοφία

Κυκλοφοριακή μελέτη: Αναγνωστόπουλος Κοσμάς

Σύμβουλοι: Καρανικόλα Ελένη, Κοιλάκου Σύλβια, Κυρλή-Φλώρου Δανάη, Πατσόπουλος Νίκος, Ρώτα Αντιγόνη Συνεχίστε την ανάγνωση του «Ανάπλαση – ανάδειξη της Βαλκανικής πλατείας στο Δήμο Νεάπολης-Συκεών Θεσσαλονίκης»

Συλλογικές δομές και ατομικές ερμηνείες του δημόσιου χώρου

Constant, Χάγη

Αλεξάνδρα Σαράντη

Η παρακάτω φοιτητική ερευνητική εργασία που παρουσιάστηκε στην Αρχιτεκτονική Χανίων (επιβλέπων καθηγητής Αλέξανδρος Βαζάκας) έχει σαν αντικείμενο τη θεωρητική διερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στο παραγόμενο αρχιτεκτονικό έργο, με έμφαση στο δημόσιο χώρο, και το χρήστη. Ο τρόπος με τον οποίο οι χρήστες νοηματοδοτούν συλλογικά ή ατομικά τον χώρο εξετάζεται μεταξύ άλλων υπό την οπτική των θεωρητικών εργαλείων των «κοινωνικών αναπαραστάσεων», των «νοητικών χαρτών» και της «ενιαίας πολεοδομίας» της καταστασιακής διεθνούς. Η ελαστικότητα του παραγόμενου χώρου που επιτρέπει πολλαπλές ερμηνείες και διευκολύνει την οικειοποίησή του αναδεικνύεται σε πολιτική πράξη από την πλευρά των σχεδιαστών.  

Σε αυτή την εργασία, θα εξεταστεί η μορφή, ως ένα από τα αντικείμενα μελέτης της αρχιτεκτονικής, με σκοπό τη χρήση της, ως επί το πλείστον, από τον άνθρωπο. Η χρήση προϋποθέτει την ερμηνεία της μορφής και έτσι ενισχύεται η επικοινωνιακή διάσταση της αρχιτεκτονικής. Θα γίνει αναφορά στην εξέλιξη της μορφής τής πόλης και του δημόσιου χώρου, ως αποτέλεσμα δυναμικής διαδικασίας επικοικωνιακών σχέσεων και ιστορικών παραγόντων. Η μορφή τού χώρου αποτελεί σημείο αναφοράς, μια συλλογική δομή για το χρήστη, την οποία επεξεργάζεται ανάλογα με το αντίκρισμα που έχει πάνω του. Οι ατομικές ερμηνείες δίνουν νόημα στη συλλογική δομή του χώρου, μέσω της χρήσης. Η πολλαπλότητα στην ερμηνεία της μορφής, είναι αυτή που την κάνει ευέλικτη σε διαφορετικές χρήσεις και συνεπώς πιο άμεσα οικειοποιήσιμη από περισσότερους χρήστες. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Συλλογικές δομές και ατομικές ερμηνείες του δημόσιου χώρου»

Η Πολιτική Οικονομία του Δημόσιου Χώρου του Ντέιβιντ Χάρβεϋ

Μετάφραση – Εικονογράφηση:  Κώστας Βουρεκάς

Στο παρόν άρθρο ο Ντέιβιντ Χάρβεϋ διερευνά κατ’ αρχήν το ερώτημα του αν και πως συσχετίζεται ο φυσικός σχεδιασμός του δημόσιου χώρου με τη συμμετοχή στα κοινά, την πολιτική κινητοποίηση ακόμα και τη δυνατότητα εξέγερσης. Υπάρχουν άραγε μορφές δημόσιου χώρου που οι ιδιότητές τους αντιστοιχούν σε πιο δημοκρατικές ή πιο αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης αντίστοιχα; Είναι δυνατόν λοιπόν να καθορίσουμε κάποιες προδιαγραφές ποσοτικές ή και ποιοτικές για τον αστικό σχεδιασμό σε αυτή την κατεύθυνση;

Η διερεύνηση γίνεται με μια πασίγνωστη μελέτη περίπτωσης: τον δραστικό μετασχηματισμό του δημόσιου χώρου που έλαβε χώρα στο Παρίσι με επικεφαλής τον βαρόνο Ωσμάν. Το ιστορικό πλαίσιο είναι η λεγόμενη Δεύτερη Γαλλική Αυτοκρατορία με επικεφαλής τον Λουδοβίκο Βοναπάρτη ή Ναπολέοντα Γ’. Η οικονομική κρίση που προκάλεσε η κακή σοδειά του 1847 δημιούργησε ένα πραγματικά πανευρωπαϊκό κύμα εξεγέρσεων. Τον Ιούνη του 1848 στο Παρίσι η κατάργηση των «Εθνικών Εργαστηρίων» – που δημιουργήθηκαν από το κράτος για να δίνουν δουλειά στους άνεργους – οδήγησε σε εξέγερση των φτωχών εργαζόμενων τάξεων με στόχο τη «δημοκρατική και κοινωνική πολιτεία» που θα εξασφαλίζει όχι μόνο πολιτικά δικαιώματα αλλά και κοινωνική πρόνοια. Απέναντί τους συγκροτήθηκε η αντίδραση των πλούσιων και ισχυρών που ενώθηκαν στο λεγόμενο «κόμμα της τάξης». Οι εργάτες απομονώθηκαν, νικήθηκαν και σφαγιάστηκαν κατά τη διάρκεια των «τριών αιματηρών ημερών». Στις εκλογές που ακολούθησαν το Δεκέμβρη επικράτησε με μεγάλη πλειοψηφία ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης –  ανιψιός του Μεγάλου Ναπολέοντα – ο οποίος σύντομα (1851) κατήργησε τη δημοκρατία και στέφτηκε Αυτοκράτορας. Ξεκινάει σύμφωνα με τον Χόμπσμπομ η «εποχή του κεφαλαίου» που χαρακτηρίζεται από τον θρίαμβο της αστικής τάξης: οικονομική ανάπτυξη, τεχνολογικές καινοτομίες και γενική εξάπλωση του παγκόσμιου εμπορίου. Στη Γαλλία ο Λουδοβίκος Βοναπάρτης πολιτεύτηκε μετατρέποντας το Παρίσι σε παράδεισο των νεόπλουτων: η μόδα, το πολυκατάστημα, η βιτρίνα του καταστήματος, οι Διεθνείς Εκθέσεις, οι Αυτοκρατορικές Τελετές ήταν κάποια από το εργαλεία που κατέστησαν το Παρίσι την πόλη όπου «το χρήμα αγόραζε σχεδόν τα πάντα που άξιζε να αγοραστούν» (Χόμπσμπομ).

Η κατασκευή των περίφημων παρισινών βουλεβάρτων είχε σε ένα πρώτο επίπεδο ένα πασίγνωστο στρατιωτικό στόχο, τη δυνατότητα άμεσης διείσδυσης του πυροβολικού στο κέντρο της πόλης με στόχο την ευκολότερη καταστολή μελλοντικών εξεγέρσεων. Δυνατότητα την οποία περιόριζαν τα στενά σοκάκια τα οποία προσφέρονταν για την κατασκευή οδοφραγμάτων. Όμως μια βαθύτερη ερμηνεία της κατάστασης αποκαλύπτει ότι ο κύριος λόγος αυτού του μετασχηματισμού ήταν οικονομικός. Η αύξηση των τιμών της γης και των ακινήτων και η συνεπακόλουθη τόνωση της ιδιωτικής οικοδομικής δραστηριότητας στα όρια των βουλεβάρτων υπήρξε η βασική επιδίωξη.  Ήταν επομένως κυρίως η σχέση ανάμεσα στον δημόσιο χώρο – τα βουλεβάρτα – και στον ιδιωτικό – τα καινούρια καφέ, τα καμπαρέ, τα θέατρα και τα πρώτα εμπορικά κέντρα στα όριά τους – που κατέστησαν τα βουλεβάρτα εργαλεία διείσδυσης του κεφαλαίου στις λαϊκές περιοχές της γαλλικής πρωτεύουσας και όχι τόσο ο μνημειακός αρχιτεκτονικός τους χαρακτήρας.

Δευτερογενής συνέπεια αυτής της διαδικασίας υπήρξε η μεγαλύτερη ταξική ομογενοποίηση της πόλης, η πρωτοεμφανιζόμενη πόλωση ανάμεσα στις συνοικίες των πλούσιων και των λαϊκών τάξεων. Η αθλιότητα των καταλυμάτων της εργατικής τάξης συνδέεται άμεσα με την έντονη παρουσία της στο δημόσιο χώρο αλλά και στα μικρά καταστήματα που πρόσφεραν φαγητό και ποτό και μετατράπηκαν σε κέντρα κοινωνικοποίησης και πολιτικής συζήτησης. Αυτό διευκόλυνε ιδιαίτερα την έκφραση όλων εκείνων των αντιπολιτευτικών αισθημάτων που κορυφώθηκαν με το ξέσπασμα της Κομμούνας το 1871. Το συμπέρασμα συνεπώς του συγγραφέα είναι ότι στη σχέση μεταξύ δημόσιων, ημι-δημόσιων και ιδιωτικών χώρων πρέπει να εστιάσουμε αν θέλουμε να εξάγουμε συμπεράσματα για τις συνάφειες μεταξύ δημόσιου χώρου και δημόσιας σφαίρας και όχι στις ιδιότητες του δημόσιου χώρου καθαυτού.

Η ανεμπόδιστη κυκλοφορία του κεφαλαίου στους χώρους της πόλης με τη μορφή του χρήματος, των εμπορευμάτων και της εργασίας δεν ήταν η μόνη επιδίωξη της αστικής τάξης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο χώρος δεν είναι απλά το σύνολο τον υλικών μορφοποιήσεων που τον ορίζουν. Αντίθετα ο τρόπος με τον οποίο ο καθένας και όλοι μαζί συλλογικά αποδίδουμε νόημα στους υλικούς αυτούς σχηματισμούς είναι το καθοριστικό στοιχείο. Και η νοηματοδότηση αυτή αποτελεί ένα ακόμη διακύβευμα της πάλης μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η Πολιτική Οικονομία του Δημόσιου Χώρου του Ντέιβιντ Χάρβεϋ»